Sống Khôn Ngoan Trong Thời Đại AI
“Ví bằng trong anh em có kẻ kém khôn ngoan, hãy cầu xin Đức Chúa Trời, là Đấng ban cho mọi người cách rộng rãi.” (Gia-cơ 1:5a)
Kỳ 3: Năm Câu Hỏi Người Theo Chúa Cần Đặt Ra Trước Mọi Công Nghệ Mới
“Những người nầy có ý hẳn hoi hơn người Tê-sa-lô-ni-ca, đều sẵn lòng chịu lấy đạo, ngày nào cũng tra xem Kinh Thánh, để xét lời giảng có thật chăng.” (Công Vụ Các Sứ Đồ 17:11)
Trong suốt lịch sử, mỗi thế hệ Cơ Đốc nhân đều phải học cách sống với những công nghệ mới. Máy in của Gutenberg từng gây tranh cãi. Radio và điện thoại di động từng gây ra nhiều lo lắng về sóng điện từ của chúng. Truyền hình, Internet và mạng xã hội cũng vậy. Ngày nay, AI (Artificial Intelligence, trí tuệ nhân tạo, trí thông minh nhân tạo) đã trở thành chủ đề nóng của toàn xã hội.
Đối với người theo Chúa, vấn đề không đơn thuần là công nghệ này tốt hay xấu, mà là chúng ta sẽ sử dụng nó như thế nào? Kinh Thánh không nói về ChatGPT hay Gemini. Nhưng Kinh Thánh nói rất nhiều về sự khôn ngoan, sự trung tín và trách nhiệm quản trị. Sau đây là năm câu hỏi mà mỗi Cơ Đốc nhân nên đặt ra khi áp dụng AI hay bất kỳ công nghệ mới nào vào đời sống và chức vụ.
- Điều này có tôn trọng phẩm giá con người không?
Sáng Thế Ký 1:27 cho chúng ta biết con người được dựng nên theo hình ảnh Đức Chúa Trời. Đó là nền tảng của mọi giá trị con người. Vì vậy, mỗi khi sử dụng AI, hãy tự hỏi: Công cụ này có đang giúp tôi phục vụ con người tốt hơn hay đang khiến tôi xem con người như dữ liệu, một con số hoặc một đối tượng để khai thác?
AI có thể giúp chúng ta tiết kiệm nhiều thời gian. Nhưng nếu việc sử dụng AI khiến chúng ta coi nhẹ con người, làm tổn thương danh dự người khác hoặc tạo ra nội dung gây nhầm lẫn, thì chúng ta đã đi sai hướng. Công nghệ là để phục vụ con người, chứ không phải để tấn công con người.
- Tôi có đang đặt lòng tin vào công nghệ nhiều hơn là vào Chúa không?
Ngày nay, rất nhiều người tìm đến AI để có câu trả lời cho mọi việc. Dần dần, họ hình thành thói quen tìm kiếm nơi công nghệ thay vì tìm kiếm nơi Chúa. Mặc dù AI có thể trả lời nhanh, nhưng nó không thể dẫn dắt đời sống thuộc linh của chúng ta. Ma-thi-ơ 6:33 dạy chúng ta: “Nhưng trước hết, hãy tìm kiếm nước Đức Chúa Trời và sự công bình của Ngài.” Mỗi khi đối diện với một quyết định quan trọng, chúng ta cần tự hỏi: Tôi đang thật sự nương cậy nơi ai?
- Tôi đang tìm kiếm sự khôn ngoan hay chỉ là sự tiện lợi?
Tôi đã tham dự nhiều hội nghị quốc tế. Các diễn giả đến từ nhiều nước khác nhau và sử dụng tiếng Anh theo ngữ điệu đặc trưng của họ. Đôi lúc tôi không thể hiểu hết những gì mình nghe. Nhưng gần đây, Microsoft Word đã cung cấp chức năng “Dictate.” Tôi chỉ cần mở phần mềm Microsoft Word lên và nhấp vào biểu tượng micro Dictate. AI của Microsoft Word tự động ghi lại những gì diễn giả phát biểu và chuyển thành văn bản, như thể tôi đang gõ từng từ nội dung bài phát biểu đó. Kết thúc bài thuyết trình, tôi đưa file văn bản đó vào Gemini Notebook, nó tự động tạo ra một “Bản đồ tư duy” với một dàn ý rõ ràng và dễ hiểu bằng tiếng Việt. Rất nhanh chóng và thuận tiện.
Thật vậy, một trong những điều hấp dẫn nhất của AI là tốc độ. Nó giúp chúng ta làm những việc trong vài phút mà trước đây có thể mất hàng giờ. Nhưng nhanh hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn. Trong Kinh Thánh, sự khôn ngoan không chỉ là có thêm thông tin. Sự khôn ngoan là biết điều gì đẹp lòng Chúa và sống với điều đó (Châm Ngôn 9:10).
AI có thể giúp một mục sư nhanh chóng tìm các câu Kinh Thánh liên quan đến một chủ đề, nhưng nó không thể thay thế những giờ suy gẫm Lời Chúa và cầu nguyện. AI có thể giúp tóm tắt ý chính của một quyển sách, nhưng AI không thể thay thế quá trình học hỏi, suy nghĩ và trưởng thành thuộc linh. Đôi khi điều Đức Chúa Trời muốn dạy chúng ta không nằm ở kết quả cuối cùng mà nằm trong chính quá trình tìm kiếm.
- Điều này có giúp tôi yêu thương con người nhiều hơn không?
Đây có lẽ là câu hỏi quan trọng nhất. Chúa Jêsus phán rằng điều răn lớn nhất là kính mến Đức Chúa Trời và yêu người lân cận như chính mình (Mác 12:29-31). Nếu công nghệ giúp chúng ta yêu thương tốt hơn, đó là điều đáng khích lệ. Nếu AI giúp các mục sư giảm thời gian làm việc để có nhiều thời gian hơn để chăm sóc gia đình, con cái và các tín hữu khác, thì đó là điều tốt. Nếu AI giúp mở rộng công tác truyền giáo hoặc dịch thuật tài liệu cho những nhóm người chưa nghe Tin Lành, thì đó cũng là điều đáng trân trọng. Nhưng chúng ta phải cảnh giác khi công nghệ bắt đầu thay thế những mối quan hệ thật sự. Thật vậy, không có chatbot (trợ lý ảo) nào có thể thay thế cho việc cầu nguyện cùng nhau, không có ứng dụng nào có thể thay thế sự hiện diện của một người bạn thuộc linh, cũng không có thuật toán nào có thể thay thế tình yêu thương được thể hiện qua hành động.
- Tôi có đang quản trị tốt những điều Chúa giao phó không?
Đức Chúa Trời giao cho mỗi người những nguồn lực khác nhau: thời gian, khả năng, cơ hội và ảnh hưởng. AI có thể giúp chúng ta sử dụng những nguồn lực đó hiệu quả hơn, nhưng nó cũng có thể khiến chúng ta trở nên lười suy nghĩ và lệ thuộc. Vì vậy, câu hỏi cần đặt ra là: Công cụ này đang giúp tôi phát triển các ân tứ Chúa ban, hay đang thay thế chúng? Nó đang giúp tôi phục vụ tốt hơn hay đang khiến tôi trở nên phụ thuộc hơn? Người quản gia trung tín không từ chối công cụ mới, nhưng cũng không giao toàn bộ trách nhiệm của mình cho các công cụ.
Sống khôn ngoan theo Kinh Thánh
Trong năm câu hỏi trên, câu hỏi nào khiến bạn phải dừng lại và suy nghĩ nhiều nhất về cách mình đang sử dụng công nghệ hiện nay? Điều đáng chú ý là năm câu hỏi trên không nhằm cấm đoán công nghệ. Chúng giúp chúng ta giữ được sự tỉnh thức. Thế giới thường hỏi: “Công nghệ này làm được gì?” Người theo Chúa cần hỏi thêm: “Công nghệ này đang làm gì với tôi?” Đó là một câu hỏi thuộc linh và cũng là câu hỏi quan trọng nhất.
Lần tới khi sử dụng AI, hãy dành vài phút suy nghĩ: Điều này có tôn trọng con người không? Tôi đang nương dựa vào Chúa hay vào công cụ? Tôi đang tìm kiếm sự khôn ngoan hay chỉ sự tiện lợi? Điều này có giúp tôi yêu thương người khác hơn không? Tôi có đang quản trị tốt những gì Chúa giao cho tôi không? Những câu hỏi ấy có thể không giúp bạn làm việc nhanh hơn. Nhưng chúng sẽ giúp bạn sống khôn ngoan hơn.
Đón xem kỳ 4
AI có thể viết một bài báo, một báo cáo hay thậm chí một bản thảo bài giảng chỉ trong vài chục giây. Nhưng điều gì xảy ra khi chúng ta ký tên lên thứ mà mình không thật sự làm ra? Trong kỳ tới, chúng ta sẽ cùng suy nghĩ về sự trung tín và trách nhiệm cá nhân trong thời đại AI.
MS Hồ Nguyên Kha
