Sống Khôn Ngoan Trong Thời Đại AI

“Ví bằng trong anh em có kẻ kém khôn ngoan, hãy cầu xin Đức Chúa Trời, là Đấng ban cho mọi người cách rộng rãi.” (Gia-cơ 1:5a)

Kỳ 7: Khi Không Ai Chịu Trách Nhiệm Về Công Nghệ

“Hãy mang lấy gánh nặng cho nhau, như vậy anh em sẽ làm trọn luật pháp của Đấng Christ.” (Ga-la-ti 6:2)

 Tôi có một cô con gái đang học lớp 6. Tôi đã cho nó một chiếc điện thoại để có thể liên lạc và sử dụng một số ứng dụng để học ngoại ngữ và tập đàn. Mấy tháng trước, nó tự tạo tài khoản TikTok nên tôi đã mở ra để xem thử. Vậy là một cuộc tranh luận đã nổ ra. Con gái tôi nói rằng “điện thoại di động là bí mật cá nhân, bố mẹ không được xâm phạm.” Tôi hơi ngạc nhiên vì sao nó có thể biết sử dụng những từ ngữ pháp lý như vậy, nên tôi hỏi: Ai nói cho con biết điều đó? – Dạ, con xem ở trên mạng! Tôi phải dành thời gian để giải thích rằng con chưa đủ tuổi để sử dụng điện thoại một cách độc lập. Theo quy định, trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội hoặc dịch vụ trực tuyến, cha mẹ/người giám hộ có trách nhiệm đăng ký tài khoản bằng thông tin của mình và có trách nhiệm giám sát, quản lý nội dung trẻ em truy cập, đăng tải và chia sẻ. Điều đó khiến tôi suy nghĩ: Ai sẽ chịu trách nhiệm khi AI đưa ra lời khuyên sai? Đây là một trong những thách thức đạo đức lớn nhất của thời đại AI.

Khi AI bước vào những lĩnh vực rất con người

Hãy tưởng tượng một cửa hàng thức ăn nhanh mở ngay cạnh nhà bạn. Bản thân cửa hàng không khiến bạn mất đi sức khỏe hiện có. Nhưng sự tiện lợi khiến bạn dễ đưa ra những lựa chọn ít lành mạnh hơn. AI cũng có thể tạo ra một hiệu ứng tương tự đối với đời sống trí tuệ. Giờ đây, câu trả lời luôn ở ngay trước mắt, nên người ta không cần phải tìm kiếm quá lâu, không cần suy nghĩ quá sâu, cũng không cần vật lộn với những câu hỏi khó. Nhưng chính quá trình tìm kiếm, học hỏi và suy ngẫm mới là điều giúp con người trưởng thành. Nếu mọi việc đều được giải quyết bằng vài dòng lệnh ngắn, chúng ta có nguy cơ đánh mất khả năng tư duy phản biện và khả năng phân định. Điều này đặc biệt đáng lưu ý đối với thế hệ trẻ, những người đang lớn lên trong môi trường có AI hiện diện từ những năm đầu đời.

Ban đầu, AI được tạo ra để xử lý dữ liệu và tự động hóa công việc. Nhưng ngày nay, nhiều người đang sử dụng AI cho những nhu cầu sâu sắc hơn. Người ta hỏi AI về các vấn đề về hôn nhân gia đình, tâm sự về nỗi cô đơn của mình và tìm kiếm lời khuyên tinh thần. Thậm chí, người ta còn yêu cầu AI giải thích ý muốn của Đức Chúa Trời đối với cuộc đời mình.

Vấn đề không nằm ở việc sử dụng công nghệ để tìm kiếm thông tin mà là ở việc trao cho công nghệ một thẩm quyền mà nó không nên có. AI có thể tổng hợp hàng ngàn tài liệu về hôn nhân, nhưng nó chưa từng yêu thương ai. Nó có thể trình bày những kiến thức thần học, nhưng nó không biết Đức Chúa Trời. Nó cũng có thể mô phỏng sự đồng cảm, nhưng nó không thật sự cảm nhận được nỗi đau của con người. Đó là sự khác biệt quan trọng mà chúng ta cần nhớ.

Có những điều thuộc về con người mà công nghệ không thể thay thế. AI không thể hiện diện bên cạnh một người đang đau khổ, hay không thể cùng quỳ gối cầu nguyện, cũng không thể khóc với người đang khóc, càng không thể mang lấy gánh nặng của người khác. Đó chính là lý do câu Kinh Thánh nền tảng của bài viết này đặc biệt ý nghĩa: “Hãy mang lấy gánh nặng cho nhau, như vậy anh em sẽ làm trọn luật pháp của Đấng Christ” (Ga-la-ti 6:2). Đức Chúa Trời không kêu gọi các thuật toán mang lấy gánh nặng cho nhau. Sự kêu gọi đó dành cho Hội Thánh và từng Cơ Đốc nhân.

Nguy cơ của một “người tư vấn” luôn đồng ý với bạn

Một trong những đặc điểm của các chatbot hiện đại là xu hướng nhằm làm hài lòng người dùng. Khi bạn trò chuyện với AI, nó thường tìm cách duy trì cuộc đối thoại và đưa ra những phản hồi mà người dùng cảm thấy dễ chấp nhận. Điều này tạo ra một nguy cơ đáng lo ngại.

Ngoài đời, một người bạn thật có thể nói với chúng ta rằng chúng ta đang sai. Một mục sư trung tín có thể kêu gọi chúng ta ăn năn. Lời Chúa thường sửa trị, uốn nắn và thách thức chúng ta. Nhưng AI thì khác. Nó được thiết kế để phản hồi, không phải để gây dựng đời sống thuộc linh. Nếu chỉ tìm đến những câu trả lời khiến mình cảm thấy dễ chịu, chúng ta có thể dần đánh mất khả năng lắng nghe sự thật. Thế nhưng tăng trưởng thuộc linh thường bắt đầu khi chúng ta dám đối diện với sự thật, ngay cả khi sự thật ấy không dễ nghe.

Sống khôn ngoan theo Kinh Thánh

Điều đầu tiên là giữ thẩm quyền đối với con người; đó là Lời Chúa. AI có thể hỗ trợ nghiên cứu, tổng hợp hoặc gợi ý những ý tưởng. Nhưng những quyết định thuộc linh quan trọng không nên được giao cho một công cụ.

Điều thứ hai là giữ gìn các mối quan hệ thật. Một cuộc điện thoại chân thành, một buổi thăm viếng, một giờ cầu nguyện chung hay một cuộc trò chuyện mặt đối mặt vẫn có giá trị mà công nghệ không thể tái tạo.

Điều thứ ba là tiếp tục rèn luyện tư duy. AI nên giúp chúng ta suy nghĩ tốt hơn, chứ không phải suy nghĩ ít hơn. Cơ Đốc nhân ngày nay cần có tư duy phản biện như người Bê-rê (Công Vụ Các Sứ Đồ 17:11).

Xuyên suốt Kinh Thánh, Đức Chúa Trời hành động thông qua các mối quan hệ. Ngài kêu gọi Áp-ra-ham, Ngài đồng hành với Môi-se, Chúa Jêsus bước đi giữa dân sự Ngài. Hội Thánh đầu tiên lớn lên trong sự thông công, dạy dỗ và chăm sóc lẫn nhau. Đức tin Cơ Đốc chưa bao giờ được xây dựng trên những tương tác vô danh hay những phản hồi tự động. Đức tin được xây dựng trong cộng đồng của những con người thật đang cùng nhau bước theo Chúa. Đó là điều chúng ta phải bảo vệ trong thời đại AI.

Trong những lúc khó khăn nhất của cuộc đời, điều giúp bạn đứng vững thường là một công cụ hay sự hiện diện của một con người? Hãy tự hỏi: Khi cần lời khuyên nghiêm túc, tôi tìm đến AI trước hay tìm đến những người khôn ngoan Chúa đặt quanh mình? Có mối quan hệ nào tôi đang thay thế bằng công nghệ không? Tôi có đang dành đủ thời gian cho những cuộc trò chuyện thật không? AI có thể giúp chúng ta kết nối nhanh hơn. Nhưng chỉ con người mới có thể yêu thương thật.

Đón xem kỳ 8

AI có thể trở thành một công cụ hữu ích cho việc học tập, công việc và chức vụ. Nhưng làm thế nào để sử dụng nó một cách khôn ngoan, trung tín và an toàn? Trong kỳ cuối cùng, chúng ta sẽ cùng tổng kết những nguyên tắc thực tiễn nhất để người theo Chúa sống và phục vụ hiệu quả trong thời đại AI.

MS Hồ Nguyên Kha